Bron:FD

De Veldhovense chipmachinemaker ASML​ zit in een spagaat. Gouden bergen lonken, met de verwachting van explosieve groei uit China. Maar kun je als hoogtechnologisch bedrijf wel zaken doen in een land dat geen enkel respect lijkt te hebben voor intellectueel eigendom?

In 2015 kreeg de Amerikaanse tak van chipmachinemaker ASML in San Jose een kostbare nederlaag te verwerken. Schijnbaar vanuit het niets stapte een reeks belangrijke klanten, waaronder het grote Samsung, op bij de Nederlanders. Om te verkassen naar een piepkleine concurrent, een bedrijf met enkele tientallen medewerkers waar tot voor kort niemand van had gehoord: XTAL, gevestigd in een onbeduidend verzamelgebouw op nog geen 1600 meter van het ASML-complex.

Het was een onwaarschijnlijke coup: een bedrijf dat pas één jaar bestond had zomaar vele tientallen miljoenen euro’s aan omzet op het gebied van ‘computational lithography’ weggekaapt bij ASML, de wereldleider op dit gebied. Hoe heeft dit kunnen gebeuren, vroegen de Nederlanders zich af. En wie zitten er achter het in Silicon Valley gevestigde XTAL?

Het geheime wapen: oude collega’s

De oprichters van het bedrijfje waren oude bekenden, zou al snel blijken: Twee voormalige ASML’ers van Chinese afkomst, die jarenlang leidinggevende posities hadden bekleed op de R&D-afdeling in San Jose. Hun geheime wapen? Nog twee voormalige ASML-collega’s. Terwijl die nog in dienst waren van ASML, hadden zij voor XTAL maandenlang externe Western Digital en Seagate harde schijven gevuld met broncodes, emails, prijsstrategieën, gebruikshandleidingen en geheime algoritmen van ASML.

In totaal laadden ze meer dan 100.000 bestanden op de schijven die voor het laatst nog in 2018 werden verbonden met XTAL-computers, bleek uit forensisch onderzoek. Zo’n 60 gigabyte aan bestanden werd met speciale software permanent gewist van de schijven op het moment dat XTAL doorkreeg dat zijn spionnen tegen de lamp waren gelopen. 

Haastig faillissement

De brutale diefstal leidde tot in totaal meer dan $200 mln bewezen schade voor ASML. XTAL vroeg na zijn veroordeling haastig faillissement aan, maar het is goed mogelijk dat de broncodes in China zijn beland via het moederbedrijf van XTAL, het in Beijing gevestigde Dongfang Jingyuan. Daar kan ASML in de toekomst nog wel eens last van krijgen. De oprichters zijn immers ook de grondleggers van XTAL, zo blijkt uit een vertrouwelijke rapportage van Dongfang in handen van het FD. Volgens ASML had XTAL ‘significante steun’ van een consortium rijke internationale geldschieters.

Wat vast staat: de start-up bespaarde via de diefstal veel tijd, bloed zweet en tranen: meer dan $100 mln aan R&D-kosten zijn ontdoken bij het vermarkten van de complexe ASML-chiptechnologie, blijkt uit de stukken van de rechtszaak die ASML tegen XTAL voerde. En Dongfang werkt sinds 2018 samen met het Chinese ministerie van Wetenschap en Technologie, aan een R&D-project dat gericht is op precies de kerngebieden van ASML. 

Volgens advocaten neemt ASML nu immense risico’s

De inbraak zou genoeg reden kunnen zijn om extreem terughoudend te zijn in de relatie met Chinese bedrijven. Maar de lucratieve snelgroeiende chipmarkt in China lijkt onweerstaanbaar, want ASML staat op het punt zijn meest geavanceerde, $120 mln per stuk kostende, EUV-machine op de Chinese markt te brengen.

Juristen van het Amerikaanse advocatenkantoor Harris Bricken, gespecialiseerd in China en intellectueel eigendom, snappen daar niets van. ASML neemt immense risico’s, vinden ze. ‘Chinese bedrijven zijn berucht voor het stelen van intellectueel eigendom rond halfgeleidertechnologie’, zegt Bill Perry vanuit Seattle. Hij werkte in het verleden bij de Internationale Handelscommissie in Washington en onder Robert Lighthizer, de huidige Amerikaanse minister van handel die met China onderhandelt over een akkoord om de handelsoorlog te beëindigen.

Chinese halfgeleiders

De Chinese overheid heeft halfgeleidertechnologie als speerpunt gedefinieerd voor de komende jaren. In 2017 haalde China nog twee derde van de halfgeleiders uit het buitenland. China wil dat in 2030 de helft tot driekwart van de verkochte halfgeleiders van eigen bodem is. Chinese bedrijven krijgen alle mogelijke steun van de overheid om binnen de kortste keren een dominante speler te worden. Buitenlandse overnames liggen nu even gevoelig, dus zal die groei vooral vanuit China zelf moeten komen en uit partnerschap met buitenlandse partijen.

‘China wil de komende jaren in totaal meer dan $100 mrd investeren in halfgeleiders om daar zelfvoorzienend in te worden’, zegt Robert Maire, president van strategisch adviesbureau Semiconductor Advisors. Daarbij vindt het land ASML automatisch op zijn weg, zo blijkt.

VS worden nerveus

Neem Fujian Jinhua, waar een speciaal staatsfonds voor de chipsector meer dan $400 mln in investeerde: een gewaardeerde klant van ASML. Het in 2016 opgerichte bedrijf is een van die drie nieuwe Chinese geheugenchipbedrijven die uit de grond worden gestampt. Ook de andere twee, Yangtze Memory Technology en Innotron Memory zijn klanten in Veldhoven, zo valt af te leiden uit uitspraken van ASML-cfo Roger Dassen.

In de VS leiden de Chinese ambities en banden met de Nederlanders tot grote nervositeit, omdat het land bang is zijn dominante technologiepositie te verliezen. Halfgeleiders vormen de ruggengraat van alle strategisch belangrijke sectoren: kunstmatige intelligentie, autonoom rijden. 5G, defensie, luchtvaart, energie.

Chinezen jagen op technologie

De Amerikanen nemen daarom een steeds hardere positie in. Zie de Amerikaanse ban op telecomnetwerkleverancier ZTE en Fujian Jinhua, dat beschuldigd werd van diefstal. Die zet raakte ASML naar verluidt vorig jaar al: het zou de installatie van chipmachines in diens eerste chipfabriek hebben moeten staken. Fujian werpt de beschuldigen overigens verre van zich.

De harde opstelling van de Amerikanen maakt het voor de Chinezen alleen maar noodzakelijker om zelfvoorzienend te worden op chipgebied, verwacht Maire. En dus maken de Chinezen jacht op die technologie. Via eigen onderzoek en ontwikkeling, bedrijfsspionage en diefstal.

‘Gezien het track record van Chinese bedrijven, is de belofte dat ze zich zullen houden aan octrooi- en andere intellectueel eigendom-overeenkomsten lachwekkend’, zegt Perry. 

Technologieoorlog tussen VS en China

ASML zit volgens consultant Maire gevangen tussen de handelsbesprekingen omdat een belangrijk onderdeel van de EUV-machine gevoelige Amerikaanse technologie is: de lichtbron. Die is namelijk ontwikkeld door Cymer, een Amerikaans bedrijf betrokken bij het Star Wars-programma onder president Ronald Reagan. ASML nam Cymer in 2012 over.

ASML bevestigt dat de technologie in de machines onder het zogenoemde Wassenaar Arrangement valt. Dat is een akkoord over de beperking van de export van conventionele wapens en van technologieën die ook voor militaire doeleinden kunnen worden gebruikt. Maar ASML zegt de licenties te hebben om de technologie naar China te kunnen exporteren.

Toch maken ze zich in Veldhoven wel degelijk grote zorgen over de harder wordende toon in de VS en EU tegen China. In het kader van de ‘technologieoorlog’ laat de VS weinig middelen onbenut om China klein te houden. Begrijpelijk vanuit Amerikaanse oogpunt. Maar moeten Nederland en de EU simpelweg met deze wind meewaaien?

ASML: industrie is gebaseerd op wederzijds vertrouwen

Bij de chipmachinemaker heerste lang de overtuiging dat de risico’s beperkt zijn vanwege zijn indrukwekkende technologische voorsprong. Het bedrijf werkte meer dan dertig jaar aan zijn EUV-machine en pompte er vele miljarden in. Maar de Nederlanders onderschatten China, zegt een voormalige ASML-bestuurder. ‘Ze denken ze zo ver zijn dat ze niet kunnen worden gekopieerd door het apparaat uit elkaar te halen en opnieuw te ontwerpen, maar dat is echt heel naïef.’

‘Onze industrie is gebaseerd op wederzijds vertrouwen’, zegt ASML in een reactie. Het bedrijf stelt de bescherming van intellectueel eigendom regelmatig aan de orde bij hooggeplaatste Chinese ambtenaren. ‘Zij spreken zich altijd uit als sterke voorstanders van bescherming. Het is natuurlijk belangrijk dat ze laten zien dat ze het serieus nemen, en daden bij woorden voegen.’ 

Amerikanen staan anders in de wereld

Amerikaanse bedrijven staan echter heel anders in de wereld, zegt Steve Dickinson van Harris Bricken vanuit Beijing. ‘Geen enkel Amerikaans bedrijf heeft geprotesteerd tegen de ban van ZTE en Huawei, omdat de hele industrie gelooft dat het doel van ZTE en Huawei is om delen van de Amerikaanse telecomnetwerksector te vernietigen via oneerlijke middelen. Je verkoopt niet aan de vijand. Winst op korte termijn leidt tot vernietiging op lange termijn.’

‘Dat is ook wat we tegen ASML zouden zeggen: Wil je echt werken met Chinese bedrijven wiens enige doel het is om jou te vervangen via oneerlijke middelen?’

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here