Bron:FD

De financiële wereld hangt woensdag voor even aan de lippen van topman Peter Wennink van chipmachinemaker ASML. Het bedrijf presenteert dan kwartaalcijfers, maar de meeste aandacht zal uitgaan naar de onthulling over de grootschalige diefstal van bedrijfsgeheimen door Chinese (ex-)medewerkers.

Het nieuws leidde tot grote ophef in politiek Den Haag. Wat is er precies bekend over de zaak? De belangrijkste bevindingen op een rij.

Wat is er gestolen?

Het gaat om een van de grootste gevallen van bedrijfsspionage in de Nederlandse geschiedenis. De daders waren jarenlang op hoog niveau geïnfiltreerd binnen een klein maar belangrijk onderdeel van ASML in de VS, dat software maakt om zijn chipmachines beter af te stellen en efficiënter te laten draaien.

Ze maakten meer dan 100.000 bestanden buit: broncodes, prijsstrategieën, software, geheime algoritmen en gebruikershandleidingen. De diefstal werd gecoördineerd door de in Silicon Valley gevestigde startup XTAL, dat binnen een jaar met de gestolen informatie een concurrerend product op de markt wist te brengen en ASML grote schade toebracht.

Wie zat achter dat bedrijf?

Het Chinese staalbedrijf China Oriental wilde in 2014 diversifiëren naar de halfgeleidersector en richtte daarvoor twee bedrijven op: DongFang Jingyuan in Beijing en XTAL. Beide bedrijven richtten zich op een kernterrein van ASML: computational lithograpy. De ontvreemde informatie betrof precies deze technologie.

In het jaarverslag van China Oriental over 2017 staat dat DongFang Jingyuan en zijn dochterbedrijven financiële steun hebben ontvangen in 2017 van de Chinese overheid. Dat is saillant: toen was XTAL al aangeklaagd door ASML vanwege diefstal van bedrijfsgeheimen.

En uit een vertrouwelijke presentatie van Dongfang Jingyuan blijkt dat het een joint venture sloot met het Institute of Microelectronics van de Chinese Academy of Sciences en steun heeft ontvangen van het Chinese ministerie van wetenschap en techniek voor meerdere onderzoeksprogramma’s, waaronder één over computational lithography.

Een ander gevoelig punt: begin 2016 trad ook een grote klant van ASML toe als 30%-aandeelhouder van XTAL: (de investeringstak van) het Zuid-Koreaanse Samsung. Het bedrijf gaat niet in op de zaak, maar benadrukt alleen dat het ‘topprioriteit is om andermans rechten op intellectueel eigendom te beschermen’.

Chipmachinefabrikant ASML suggereert nu echter dat Samsung de spionnen ‘geënthousiasmeerd’ zou hebben om de software te stelen om zo een concurrent voor ASML te creëren. Dat schrijft de NOS dinsdagavond naar aanleiding van een interview met ASML-topman Peter Wennink. Een woordvoerder van ASML ontkent evenwel dat Wennink in het interview gezegd zou hebben dat ‘Samsung opdracht heeft gegeven tot de diefstal.’

Was de Chinese overheid daarmee de opdrachtgever voor de diefstal?

Nee, ASML heeft daar nooit bewijzen voor gevonden. Sterker nog: de chipmachinefabrikant zegt dat er geen sprake is van een ‘nationaal complot’ van de Chinese overheid. Het zou volgens ASML gaan om een incident, met een stel losgeslagen medewerkers van meerdere nationaliteiten die uit waren op zelfverrijking.

Hoe plausibel is die uitleg?

Het FD heeft ook geen bewijs voor directe opdracht in naam van de Chinese staat. Duidelijk is wel dat ASML zelf zeer bezorgd is over het weglekken van zijn gestolen informatie naar China. Het bedrijf heeft daar garanties over geprobeerd te krijgen, zo blijkt uit de rechtbankstukken.

Het is ook duidelijk dat China de bescherming van intellectueel eigendom lage prioriteit geeft, dit tot grote ergernis van EU-lidstaten en Nederlandse bedrijven waaronder ASML. De AIVD waarschuwt al jaren voor bedrijfsspionage uit het land. Er zijn wereldwijd voorbeelden te over: Micron, Tesla, Apple, Hewlett Packard, IBM.

Die vallen echter niet allemaal voor 100% toe te schrijven aan de Chinese overheid. Het is subtieler. De scheidslijnen tussen Chinese overheid en bedrijfsleven zijn vaak troebel. De overheid bestempelt sectoren waaronder de halfgeleiderindustrie als nationaal speerpunt en strooit met tientallen miljarden dollars om een dominante rol in te bemachtigen. Door vervolgens op softe wijze te handhaven op de bescherming van intellectueel eigendom en weinig mensen te veroordelen, creëert de Chinese overheid een klimaat waarin bedrijfsspionage aan de orde van de dag is.

Je kunt het bedrijfsleven niet los zien van de overheid, zegt Frank Pieke, directeur van de vooraanstaande China-denktank Mercator Institute for China Studies: ‘De Communistische Partij coördineert de hele economie en is fundamenteel niet te vertrouwen. Ze is erop uit om de eigen dominantie te vergroten en handelt altijd vanuit een vijandbeeld: zijzelf tegen het buitenland.’

Moet ASML nu vrezen voor zijn wereldleidende positie op de lithografiemarkt?

Op de korte termijn zeker niet. De diefstal betrof niet de blauwdruk van zijn meest geavanceerde chipmachines, zoals het bedrijf zelf al benadrukte. Op dit gebied heeft het nog ‘lichtjaren’ voorsprong op de rest van de wereld.

Dat gezegd hebbende: er staat veel op het spel voor ASML. Vorig jaar kwam al eenvijfde van zijn omzet uit China en die afzetmarkt moet de komende jaren explosief blijven groeien. Dat verklaart ook waarom het extreem gevoelig ligt om überhaupt kritiek te leveren op hoe het land omspringt met andermans intellectueel eigendom.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here